Szum informacyjny

Jak stwierdziła Olga Tokarczuk w swojej mowie noblowskiej zatytułowanej Tania Książka – Czuły narrator, współczesny odbiorca z każdej strony atakowany jest przez zalew informacji, którego nie sposób ogarnąć. Zjawisko to znajduje pewne odbicie także w literaturze, której poznawanie stało się pewnym skomplikowanym procesem intelektualnym. Część autorów bowiem, korzystając z dorobku języka kina, stara się prowadzić akcję w powieściach w taki sposób, jakby opisywało oglądany w czasie rzeczywistym film. Narracja tego typu, mimo że żywiołowa i bardzo dynamiczna, niezwykle upraszcza odbiór świata, sprowadzając go jedynie do zmieniających się wciąż obrazów i wrażeń wizualnych. Literatura od wieków oprócz dostarczania rozrywki miała pełnić jednak także inne funkcje – przekazywać pewne idee, doświadczenia, wrażenia zmysłowe. Narrator pierwszoosobowy, który wprawdzie ujawnia czytelnikom część swoich odczuć i przemyśleń, realizuje to zadanie tylko w niewielkim stopniu. Kiedy autor decyduje się bowiem na jego zastosowanie, czytelnik może poznać dokładniej co najwyżej przeżycia jednego typu bohatera. Olga Tokarczuk nie zgadza się na sprowadzanie literatury do takiej ograniczonej roli, dlatego też w jej tekstach pojawia się czuły narrator.

Wielowymiarowość świata

Najnowsza książka noblistki, czyli “Czuły narrator“, różni się od jej poprzednich tytułów, ponieważ nie jest osobną powieścią, ale zbiorem najważniejszych esejów i wykładów wygłoszonych przez Tokarczuk. Oczywiście najważniejszym tekstem znajdującym się w tej antologii jest transkrypcja mowy, którą pisarka wygłosiła w listopadzie 2019 roku przed Szwedzką Akademią. Tekst ten doskonale tłumaczy wymyśloną przez autorkę koncepcję “czwartoosobowego” czułego narratora. Zdaniem Olgi Tokarczuk, taki konstrukt w znacznie pełniejszy sposób pomaga objąć cały świat przedstawiony, poczuć związki pomiędzy poszczególnymi fragmentami powieści, nawet jeżeli początkowo nie do końca się je rozumie. Czuły narrator bierze na siebie odpowiedzialność wyjaśnienia czytelnikowi wszystkich idei pojawiających się w książce, a także jak najbardziej wiarygodnego przedstawienia perspektywy poszczególnych bohaterów. Może to zrobić, ponieważ jest wyposażony w kompetencję współodczuwania i wspólnego przeżywania razem z poszczególnymi bohaterami. Tokarczuk postuluje “snucie historii zanurzonej we wspólnym micie” i jej zdaniem czuły narrator nadaje się do tego zadania doskonale. Po “Czułego narratora” powinni sięgnąć wszyscy czytelnicy, którzy:

  • chcieliby poznać kulisy twórczości Olgi Tokarczuk, 
  • są miłośnikami twórczości autorki,
  • pragną dowiedzieć się więcej o zabiegach literackich wykorzystywanych przez pisarkę.
Książka zdjęcie autorstwa pressfoto - pl.freepik.com