• Czuła narracja w prozie Olgi Tokarczuk

    Kulisy warsztatu

    Olga Tokarczuk i jej twórczość od lata fascynują czytelników nie tylko w Polsce, ale także na świecie. Zainteresowanie autorką wzrosło zwłaszcza po tym, gdy w listopadzie 2019 roku została nagrodzona najbardziej prestiżowym wyróżnieniem, czyli Literacką Nagrodą Nobla. Tokarczuk z pewnością wyróżnia się na tle innych współczesnych pisarzy, na czym jednak dokładnie polega jej fenomen? Z pewnością jego przyczyn należy szukać w sposobie, w jaki pisarka prowadzi narrację w swoich książkach. Język oraz klimat w każdej kolejnej jej powieści coraz bardziej zachwycają krytyków, nie będzie przesadą stwierdzenie, że jej styl jest zupełnie niepowtarzalny. Chociaż można by odnieść wrażenie, że aby tworzyć w taki sposób, trzeba po prostu urodzić się z talentem, w rzeczywistości warsztat Olgi Tokarczuk stanowi sumę indywidualnych predyspozycji, lat praktyki i wielu godzin spędzonych na poszukiwaniach i rozmyślaniach. W swojej najnowszej książce zatytułowanej “Czuły narrator“, stanowiącej zbiór esejów i wykładów, noblistka zdradza, jak powstają jej teksty oraz co najbardziej ukształtowało ją jako artystkę. Po pozycję tę powinni sięgnąć wszyscy fani literatury tworzonej przez Tokarczuk, “Czuły narrator” (https://www.taniaksiazka.pl/czuly-narrator-olga-tokarczuk-p-1443098.html) pozwala bowiem lepiej zrozumieć ich genezę oraz niektóre tropy literackie.

    Rewolucyjne idee

    Niektórzy uważają, że w literaturze wymyślono już wszystko, co można było wymyślić, a współcześni pisarze korzystają jedynie z dorobku poprzednich pokoleń. Pogląd ten skutecznie obala Tokarczuk, która przecież zupełnie niedawno, bowiem pod koniec dwudziestego wieku, stworzyła autorską koncepcję “czułego narratora”, który zupełnie zmienia sposób prowadzenia opowieści i przełamuje stare, zużyte już schematy. Jak stwierdziła Olga Tokarczuk w swojej mowie noblowskiej, zatytułowanej nomen omen właśnie “Czuły narrator”, zastosowanie takiego zabiegu pozwala spojrzeć na akcję oraz bohaterów z zupełnie innej, nieznanej wcześniej strony. Czuły narrator widzi i wie bowiem dużo więcej niż każda postać z osobna. Posiada on niezwykłą umiejętność współodczuwania oraz lepszego rozumienia ludzkich doświadczeń i przeżywanych sytuacji. Wydaje się, że taka konstrukcja jest bardzo potrzebna, nie tylko we współczesnej literaturze, ale w ogóle w dwudziestym pierwszym wieku. W świecie bowiem obecnie ludzie i całe społeczeństwa cierpią na niedobór empatii. Wszystkie osoby, które chciałyby sięgnąć po najnowszą pozycję Olgi Tokarczuk, mogą kupić je np.:

    • w księgarniach stacjonarnych,
    • w księgarniach internetowych,
    • bezpośrednio w siedzibie Wydawnictwa Literackiego.
    Zdjęcie utworzone przez pressfoto - pl.freepik.com
    Możliwość komentowania Czuła narracja w prozie Olgi Tokarczuk została wyłączona
  • “Czuły narrator” czyli kulisy pisania polskiej noblistki

    Nieograniczona moc literatury

    Olga Tokarczuk już wcześniej była bardzo popularną autorką, jednak w listopadzie 2019 roku jej sława i rozpoznawalność w Polsce wzrosły aż kilkunastokrotnie. Trudno się dziwić, wszak Nagroda Nobla, którą przyznała jej szwedzka Akademia Nauk, to najbardziej prestiżowe wyróżnienie, o jakim marzy pisarz. Mało który czytelnik wie jednak dokładnie, za co Polka otrzymała tak ogromny zaszczyt. Nobel nie jest bowiem przydzielany osobom, które po prostu tworzą ciekawe, wciągające teksty, muszą one zostawić po sobie jakiś świat w literaturze. Tak też zrobiła Olga Tokarczuk, odpowiedzialna za koncepcję “czułego narratora”. Czym tak właściwie charakteryzuje się ten konstrukt? O tym, a także o wielu innych aspektach twórczości noblistki, można przeczytać w jej najnowszej książce zatytułowanej właśnie “Czuły narrator”. Pozycja ukazała się nakładem Wydawnictwa Literackiego i w sprzedaży pojawiła się jesienią 2020 roku.

    Wszechobecne ja

    Literatura, podobnie jak inne dziedziny aktywności artystycznej człowieka, takie jak film czy muzyka, podlega nieustannym przemianom. Na przestrzeni wieków zmieniały się gatunki i rodzaje środków stylistycznych, po które sięgali autorzy. I chociaż czasami można odnieść wrażenie, że żaden pisarz nie wpadnie już na nowy pomysł, który zrewolucjonizuje świat książek, rzeczywistość okazuje się zgoła inna, co świetnie udowadnia proza Olgi Tokarczuk. W swojej mowie noblowskiej, zawartej również w pozycji “Czuły narrator“, autorka stwierdziła, że przez te wszystkie lata, odkąd na poważnie zajęła się powieściopisarstwem, próbowała znaleźć sposób na wszechobecny szum informacyjny, spowodowany tym, że każdy chce przedstawić światu swoją własną, indywidualną perspektywę. Zdaniem autorki popularność narracji pierwszoosobowych w pewien sposób odzwierciedla obecny stan ludzkości, w którym króluje egocentryzm i egoizm. Czuły narrator, czyli wymyślony przez nią konstrukt, potrafi współodczuwać nie tylko ze wszystkimi bohaterami powieści, ale także z naturą i zwierzętami umieszczonymi w świecie przedstawionym. Oferuje on czytelnikom zupełnie nową, wielowymiarową perspektywę, dzięki której paradoksalnie można wychwycić więcej szczegółów z toczących się szybko wydarzeń.

    Laboratorium tekstów

    Bez wątpienia Olga Tokarczuk należy i będzie należeć do grona najwybitniejszych polskich literatów. Czytelnicy żyjący z nią w jednych czasach mają więc niepowtarzalną możliwość, by zrozumieć, w jaki sposób autorka konstruuje swoje teksty. Sięgając po książkę “Czuły narrator” można dowiedzieć się nieco więcej o sposobie pracy noblistki dzięki zamieszczonym tam:

    • esejom,
    • zapisom wykładów,
    • transkrypcji jej mowy noblowskiej.
    Książka zdjęcie utworzone przez pressfoto - pl.freepik.com
    Możliwość komentowania “Czuły narrator” czyli kulisy pisania polskiej noblistki została wyłączona
  • Niezwykły świat narracji

    Szum informacyjny

    Jak stwierdziła Olga Tokarczuk w swojej mowie noblowskiej zatytułowanej Tania Książka – Czuły narrator, współczesny odbiorca z każdej strony atakowany jest przez zalew informacji, którego nie sposób ogarnąć. Zjawisko to znajduje pewne odbicie także w literaturze, której poznawanie stało się pewnym skomplikowanym procesem intelektualnym. Część autorów bowiem, korzystając z dorobku języka kina, stara się prowadzić akcję w powieściach w taki sposób, jakby opisywało oglądany w czasie rzeczywistym film. Narracja tego typu, mimo że żywiołowa i bardzo dynamiczna, niezwykle upraszcza odbiór świata, sprowadzając go jedynie do zmieniających się wciąż obrazów i wrażeń wizualnych. Literatura od wieków oprócz dostarczania rozrywki miała pełnić jednak także inne funkcje – przekazywać pewne idee, doświadczenia, wrażenia zmysłowe. Narrator pierwszoosobowy, który wprawdzie ujawnia czytelnikom część swoich odczuć i przemyśleń, realizuje to zadanie tylko w niewielkim stopniu. Kiedy autor decyduje się bowiem na jego zastosowanie, czytelnik może poznać dokładniej co najwyżej przeżycia jednego typu bohatera. Olga Tokarczuk nie zgadza się na sprowadzanie literatury do takiej ograniczonej roli, dlatego też w jej tekstach pojawia się czuły narrator.

    Wielowymiarowość świata

    Najnowsza książka noblistki, czyli “Czuły narrator“, różni się od jej poprzednich tytułów, ponieważ nie jest osobną powieścią, ale zbiorem najważniejszych esejów i wykładów wygłoszonych przez Tokarczuk. Oczywiście najważniejszym tekstem znajdującym się w tej antologii jest transkrypcja mowy, którą pisarka wygłosiła w listopadzie 2019 roku przed Szwedzką Akademią. Tekst ten doskonale tłumaczy wymyśloną przez autorkę koncepcję “czwartoosobowego” czułego narratora. Zdaniem Olgi Tokarczuk, taki konstrukt w znacznie pełniejszy sposób pomaga objąć cały świat przedstawiony, poczuć związki pomiędzy poszczególnymi fragmentami powieści, nawet jeżeli początkowo nie do końca się je rozumie. Czuły narrator bierze na siebie odpowiedzialność wyjaśnienia czytelnikowi wszystkich idei pojawiających się w książce, a także jak najbardziej wiarygodnego przedstawienia perspektywy poszczególnych bohaterów. Może to zrobić, ponieważ jest wyposażony w kompetencję współodczuwania i wspólnego przeżywania razem z poszczególnymi bohaterami. Tokarczuk postuluje “snucie historii zanurzonej we wspólnym micie” i jej zdaniem czuły narrator nadaje się do tego zadania doskonale. Po “Czułego narratora” powinni sięgnąć wszyscy czytelnicy, którzy:

    • chcieliby poznać kulisy twórczości Olgi Tokarczuk, 
    • są miłośnikami twórczości autorki,
    • pragną dowiedzieć się więcej o zabiegach literackich wykorzystywanych przez pisarkę.
    Książka zdjęcie autorstwa pressfoto - pl.freepik.com
    Możliwość komentowania Niezwykły świat narracji została wyłączona